Dozór elektroniczny – kto może się starać i jak złożyć wniosek?

Czym jest dozór elektroniczny?

Dozór elektroniczny, nazywany potocznie "bransoletką", to system wykonywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Skazany nosi na nodze (rzadziej na nadgarstku) nadajnik elektroniczny, a w miejscu zamieszkania instalowane jest urządzenie monitorujące. System pozwala Centrali Monitorowania na bieżąco kontrolować, czy osoba objęta dozorem przebywa w wyznaczonym miejscu w określonych godzinach.

Podstawę prawną dozoru elektronicznego stanowią przepisy rozdziału VIIa Kodeksu karnego wykonawczego (art. 43la--43zae KKW). Wyróżniamy trzy rodzaje dozoru:

• dozór stacjonarny -- kontrola przebywania skazanego w określonym miejscu (najczęstszy typ),
• dozór mobilny -- kontrola bieżącego miejsca pobytu skazanego (np. przy zakazach stadionowych),
• dozór zbliżeniowy -- kontrola zachowania określonej odległości od wskazanej osoby.

W praktyce zdecydowana większość wniosków dotyczy dozoru stacjonarnego, który zastępuje pobyt w zakładzie karnym.

Przy jakim wyroku można starać się o dozór elektroniczny?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań i zarazem kluczowa kwestia. Zgodnie z art. 43la par. 1 KKW, sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli:

1. wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy (do 1 roku i 6 miesięcy),
2. skazany posiada określone miejsce stałego pobytu,
3. osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły na to zgodę,
4. odbywaniu kary w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne.

Warto podkreślić, że limit kary odnosi się do kary orzeczonej w wyroku, a nie do kary pozostałej do odbycia. Oznacza to, że osoba skazana na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności może ubiegać się o dozór elektroniczny, natomiast osoba skazana na 2 lata -- co do zasady nie.

Do jakiego wyroku przysługuje bransoletka?

Górna granica to kara 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Limit ten został podniesiony w ostatnich latach -- wcześniej wynosił jedynie rok. Jest to istotna zmiana, ponieważ objęła dozorem znacznie szerszą grupę skazanych.

Ważna uwaga: w przypadku kary łącznej również obowiązuje ten sam limit. Jeśli sąd orzekł karę łączną nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy, skazany może ubiegać się o dozór elektroniczny.

Nie ma natomiast znaczenia, za jakie przestępstwo została orzeczona kara. Dozór elektroniczny jest dostępny zarówno dla skazanych za przestępstwa karne, jak i karnoskarbowe, o ile spełnione są pozostałe przesłanki.

Kto ma szanse na dozór elektroniczny?

Sam fakt spełnienia formalnych warunków nie gwarantuje uzyskania dozoru. Sąd penitencjarny ocenia każdą sprawę indywidualnie, biorąc pod uwagę szereg okoliczności. Na podstawie art. 43la par. 2 KKW, sąd bada czy:

• dozór elektroniczny jest wystarczający do osiągnięcia celów kary,
• skazany nie jest multirecydywistą w rozumieniu art. 64 par. 2 Kodeksu karnego (warunek ten nie jest bezwzględny -- sąd może go pominąć w szczególnie uzasadnionych wypadkach),
• skazany nie odbywa już kary w zakładzie karnym (chyba że odbywa ją w systemie dozoru elektronicznego na innej podstawie).

Okoliczności przemawiające na korzyść wnioskodawcy

W praktyce sądowej na pozytywne rozpatrzenie wniosku wpływają między innymi:

• stałe zatrudnienie -- skazany pracuje i utrzymuje rodzinę,
• pozytywna opinia w środowisku -- brak konfliktów z prawem po wydaniu wyroku,
• obowiązki rodzinne -- opieka nad małoletnimi dziećmi, osobami starszymi lub chorymi,
• stan zdrowia -- choroby wymagające regularnego leczenia,
• pierwsza karalność -- brak wcześniejszej kryminalnej przeszłości,
• postawa po wyroku -- dobrowolna naprawy szkody, przeproszenie pokrzywdzonego, podjęcie terapii (np. leczenia uzależnień),
• upływ czasu od popełnienia przestępstwa -- świadczący o trwałej poprawie zachowania.

Kto raczej nie uzyska dozoru elektronicznego?

Sąd może odmówić udzielenia zezwolenia, gdy:

• skazany był wielokrotnie karany za przestępstwa umyślne,
• popełnił przestępstwo w warunkach recydywy wielokrotnej (art. 64 par. 2 KK),
• istnieje uzasadniona obawa, że skazany nie będzie przestrzegał nałożonych obowiązków,
• osoby współzamieszkujące nie wyrażają zgody na instalację urządzenia monitorującego,
• warunki techniczne w miejscu zamieszkania uniemożliwiają dozór (brak zasięgu GSM, brak dostępu do energii elektrycznej).

Warunki techniczne dozoru elektronicznego

Kiedy robią pomiary do dozoru elektronicznego?

Pomiary techniczne przeprowadzane są po złożeniu wniosku, a przed wydaniem postanowienia przez sąd penitencjarny. Sąd zleca podmiotowi dozorującemu (jest nim upoważniony podmiot prowadzący Centralę Monitorowania) sprawdzenie, czy w miejscu zamieszkania skazanego istnieją warunki techniczne do zainstalowania urządzenia monitorującego.

Zazwyczaj pomiary wykonywane są w ciągu kilku tygodni od wpłynięcia wniosku do sądu. Termin ten zależy od obciążenia sądu i podmiotu dozorującego.

Kto wykonuje pomiary do dozoru elektronicznego?

Pomiary techniczne wykonują pracownicy podmiotu dozorującego, czyli firmy odpowiedzialnej za obsługę techniczną systemu dozoru elektronicznego. W Polsce jest to podmiot wyłoniony przez Ministerstwo Sprawiedliwości.

Pracownik podmiotu dozorującego:

• przyjeżdża pod wskazany adres zamieszkania skazanego,
• sprawdza zasięg sygnału GSM,
• mierzy grubość ścian i warunki propagacji sygnału,
• ocenia możliwość prawidłowego funkcjonowania nadajnika i urządzenia monitorującego,
• sporządza protokół z wynikami pomiarów, który trafia do sądu.

Obecność skazanego (lub osoby przez niego upoważnionej) podczas pomiarów jest wskazana, choć nie zawsze wymagana.

Procedura ubiegania się o dozór elektroniczny

Krok 1: Złożenie wniosku

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego składa się do sądu penitencjarnego (wydziału penitencjarnego sądu okręgowego) właściwego ze względu na miejsce pobytu skazanego.

Wniosek może złożyć:

• skazany osobiście,
• obrońca skazanego (adwokat lub radca prawny),
• prokurator,
• sądowy kurator zawodowy,
• dyrektor zakładu karnego (jeśli skazany już odbywa karę).

Do wniosku należy dołączyć:

• zgodę osób pełnoletnich wspólnie zamieszkujących na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego,
• informacje o miejscu stałego pobytu (adres, tytuł prawny do lokalu),
• uzasadnienie -- dlaczego dozór elektroniczny jest wystarczający do osiągnięcia celów kary,
• dokumenty potwierdzające sytuację osobistą (zaświadczenie o zatrudnieniu, dokumentacja medyczna, akty urodzenia dzieci itp.).

Krok 2: Pomiary techniczne i wywiad środowiskowy

Po wpłynięciu wniosku sąd zleca:

• pomiary techniczne w miejscu zamieszkania (omówione powyżej),
• wywiad środowiskowy przeprowadzany przez kuratora sądowego,
• ewentualnie -- opinię z zakładu karnego, jeśli skazany już odbywa karę.

Krok 3: Posiedzenie sądu

Sąd penitencjarny rozpoznaje wniosek na posiedzeniu, w którym mogą uczestniczyć skazany, jego obrońca oraz prokurator. Skazany ma prawo być wysłuchany.

Krok 4: Postanowienie sądu

Sąd wydaje postanowienie o:

• udzieleniu zezwolenia na dozór elektroniczny -- określając jednocześnie harmonogram przebywania w miejscu zamieszkania (przedziały czasowe), obowiązki skazanego oraz wyznaczając sądowego kuratora zawodowego,
• odmowie udzielenia zezwolenia -- od tego postanowienia przysługuje zażalenie.

Krok 5: Instalacja urządzeń i założenie bransoletki

Po uprawomocnieniu się postanowienia podmiot dozorujący kontaktuje się ze skazanym w celu ustalenia terminu instalacji urządzenia monitorującego i założenia nadajnika (bransoletki).

Jak długo trwa procedura dozoru elektronicznego?

Ile czeka się na rozpatrzenie wniosku?

Zgodnie z art. 43ld par. 1 KKW, sąd penitencjarny powinien rozpoznać wniosek w terminie 30 dni od daty jego wpłynięcia. W praktyce termin ten nie zawsze jest dotrzymywany -- w zależności od obciążenia sądu i konieczności zebrania dokumentacji, realne oczekiwanie wynosi od 4 do 8 tygodni.

Ile czeka się na rozprawę o dozór elektroniczny?

Wniosek o dozór elektroniczny rozpatrywany jest na posiedzeniu, a nie na rozprawie (choć potocznie używa się tego określenia). Termin posiedzenia wyznaczany jest zazwyczaj w ciągu 3--6 tygodni od wpłynięcia kompletnego wniosku. Termin ten może się wydłużyć, jeśli konieczne jest uzupełnienie dokumentacji, przeprowadzenie pomiarów technicznych lub uzyskanie opinii z zakładu karnego.

Jak długo czeka się na bransoletkę po uzyskaniu zgody?

Po wydaniu pozytywnego postanowienia przez sąd i jego uprawomocnieniu się (7 dni od ogłoszenia, jeśli nikt nie złożył zażalenia), podmiot dozorujący ma obowiązek zainstalować urządzenia niezwłocznie. W praktyce oznacza to okres od kilku dni do 2--3 tygodni. Czas oczekiwania zależy od dostępności urządzeń i obciążenia pracowników podmiotu dozorującego w danym regionie.

Łącznie -- od momentu złożenia wniosku do rozpoczęcia odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego -- należy liczyć orientacyjnie od 6 do 12 tygodni.

Harmonogram i obowiązki skazanego

Po uzyskaniu zezwolenia skazany musi ściśle przestrzegać ustalonych zasad. Sąd wyznacza harmonogram, który określa godziny, w których skazany ma obowiązek przebywać w miejscu zamieszkania. Poza tymi godzinami skazany może opuszczać miejsce pobytu -- np. w celu pójścia do pracy, szkoły, lekarza czy kościoła.

Typowy harmonogram przewiduje przebywanie w domu w godzinach wieczornych i nocnych (np. od 19:00 do 7:00), z możliwością wyjścia na dzień. Sąd może jednak ustalić inne godziny w zależności od trybu pracy skazanego.

Dodatkowo sąd może nałożyć obowiązki takie jak:

• poddanie się leczeniu odwykowemu,
• powstrzymywanie się od nadużywania alkoholu,
• wykonywanie pracy zarobkowej,
• stawianie się u kuratora sądowego w wyznaczonych terminach,
• naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem.

Czy dozór elektroniczny ma podsłuch?

Nie. Bransoletka elektroniczna (nadajnik) oraz urządzenie monitorujące nie posiadają funkcji podsłuchu. System dozoru elektronicznego kontroluje wyłącznie obecność skazanego w wyznaczonym miejscu -- nie rejestruje rozmów, dźwięków ani obrazu. Nadajnik komunikuje się z urządzeniem monitorującym za pomocą sygnału radiowego, a urządzenie przesyła dane o lokalizacji do Centrali Monitorowania przez sieć GSM.

Obawy o podsłuch są jednym z najczęstszych mitów dotyczących dozoru elektronicznego, ale nie mają żadnych podstaw prawnych ani technicznych. Jedyne, co system rejestruje, to czy skazany przebywa w zasięgu urządzenia monitorującego w wyznaczonych godzinach.

Zmiany w systemie dozoru elektronicznego w 2025 i 2026 roku

System dozoru elektronicznego w Polsce przechodzi ciągłe reformy mające na celu jego usprawnienie i rozszerzenie dostępności. Do najważniejszych zmian ostatnich lat należą:

Podniesienie limitu kary

Jedną z najistotniejszych zmian było podniesienie górnego limitu kary uprawniającej do dozoru elektronicznego z 1 roku do 1 roku i 6 miesięcy. Zmiana ta znacząco rozszerzyła krąg osób mogących ubiegać się o odbywanie kary poza zakładem karnym.

Rozwój infrastruktury technicznej

Ministerstwo Sprawiedliwości kontynuuje modernizację systemu monitoringu. Nowe generacje nadajników są mniejsze, lżejsze i bardziej niezawodne. Usprawnieniu ulega również Centrala Monitorowania, co pozwala na obsługę większej liczby skazanych jednocześnie.

Przyspieszenie procedur

Ustawodawca dąży do skrócenia czasu rozpatrywania wniosków. Wprowadzane są rozwiązania usprawniające obieg dokumentów między sądami, podmiotami dozorującymi i kuratorami. Celem jest dotrzymywanie ustawowego terminu 30 dni na rozpoznanie wniosku.

Szersze stosowanie dozoru jako alternatywy

W kontekście przepełnienia zakładów karnych dozór elektroniczny zyskuje coraz większe znaczenie jako humanitarna i ekonomiczna alternatywa dla osadzenia. Koszt utrzymania jednego skazanego w systemie dozoru elektronicznego jest kilkukrotnie niższy niż koszt utrzymania osadzonego w zakładzie karnym, co przemawia za dalszym rozszerzaniem tego systemu.

Planowane i wdrażane zmiany legislacyjne zmierzają do jeszcze większej dostępności dozoru elektronicznego, przy jednoczesnym zachowaniu jego funkcji penalnej i prewencyjnej.

Cofnięcie zezwolenia na dozór elektroniczny

Warto pamiętać, że uzyskanie dozoru elektronicznego to nie tylko przywilej, ale i odpowiedzialność. Sąd penitencjarny obligatoryjnie uchyla zezwolenie na dozór elektroniczny, gdy skazany:

• naruszył porządek prawny, popełniając nowe przestępstwo lub wykroczenie,
• uchylał się od wykonywania nałożonych obowiązków,
• oddalił się poza zasięg urządzenia monitorującego bez zezwolenia,
• manipulował przy nadajniku lub urządzeniu monitorującym,
• nie stawił się w wyznaczonym terminie u kuratora,
• w inny sposób rażąco naruszył warunki dozoru.

Uchylenie zezwolenia oznacza konieczność odbycia reszty kary w zakładzie karnym. Okres spędzony w dozorze elektronicznym zalicza się na poczet kary.

Dozór elektroniczny a przerwa w karze i warunkowe przedterminowe zwolnienie

Skazany odbywający karę w systemie dozoru elektronicznego może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie na zasadach ogólnych (po odbyciu co najmniej połowy kary, a w przypadku recydywistów -- odpowiednio więcej). Jest to dodatkowa zachęta do przestrzegania warunków dozoru i dobrego zachowania.

Istotne jest również to, że wniosek o dozór elektroniczny można złożyć przed rozpoczęciem wykonywania kary (np. gdy skazany oczekuje na wezwanie do stawienia się w zakładzie karnym) lub w trakcie odbywania kary w zakładzie karnym. W tym drugim przypadku wniosek może złożyć dyrektor zakładu karnego.

Kiedy warto skontaktować się z adwokatem?

Choć wniosek o dozór elektroniczny skazany może złożyć samodzielnie, pomoc doświadczonego adwokata znacząco zwiększa szanse na sukces. Profesjonalne przygotowanie wniosku obejmuje:

• prawidłową ocenę przesłanek -- adwokat weryfikuje, czy skazany spełnia wszystkie formalne i materialne warunki dozoru,
• kompletną dokumentację -- zbieranie i właściwe przedstawienie dowodów potwierdzających zasadność wniosku,
• przekonujące uzasadnienie -- argumentacja prawna dostosowana do okoliczności konkretnej sprawy i aktualnego orzecznictwa,
• reprezentację na posiedzeniu sądu -- udział obrońcy pozwala na bieżąco reagować na stanowisko prokuratora i odpowiadać na pytania sądu,
• postępowanie zażaleniowe -- w przypadku odmowy adwokat ocenia zasadność i przygotowuje zażalenie.

Kontakt z adwokatem warto nawiązać jak najwcześniej -- najlepiej zaraz po uprawomocnieniu się wyroku skazującego lub nawet wcześniej, gdy wyrok jest już znany, a skazany planuje wniosek o dozór. Czas gra istotną rolę, szczególnie gdy skazany jeszcze nie rozpoczął odbywania kary i chce uniknąć osadzenia w zakładzie karnym.

Nasza kancelaria adwokacka w Warszawie posiada wieloletnie doświadczenie w sprawach karnych wykonawczych, w tym w uzyskiwaniu zezwoleń na dozór elektroniczny. Pomagamy klientom na każdym etapie -- od oceny szans, przez przygotowanie wniosku, po reprezentację przed sądem penitencjarnym. Jeśli Ty lub Twój bliski stoi przed perspektywą odbycia kary pozbawienia wolności, skontaktuj się z nami -- wspólnie ocenimy, czy dozór elektroniczny jest realną opcją w Twojej sprawie.